2-3-1 پیش درآمد:

از زمانی که دولت ها تأثیر موثری را در اقتصاد بر عهده گرفتند، مالیات ها تأثیر مهمی در تجزیه و تحلیل اقتصاد و به ویژه ساختار آن اعمال می کنند. بحث تامین هزینه های دولت از طریق مالیات ها مانند مواردی می باشد که مطالعات زیادی در مورد آن انجام گرفته می باشد.

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

یکی از راه های کسب درآمدهای دولت، درآمدهای مالیاتی می باشد. درآمدهای مالیاتی سهم کمتری نسبت به درآمدهای نفتی از درآمدهای دولت را در بر می گیرند. لذا لازم می باشد  برای ارتقای درآمد مالیاتی که در نهایت منجر به افزایش درآمد دولت خواهد گردید، تدابیر و سیاست های مناسبی اندیشیده گردد. اولین گام آن می باشد که اطلاعات کافی در خصوص توان اقتصادی جامعه برای تجهیز منابع جهت مالیات گیری به دست آوریم و این همان تعریف ظرفیت مالیاتی می باشد. از این رو برای دست یافتن به این مهم، لازم می باشد تا عوامل موثر بر ظرفیت مالیاتی شناسایی گردد. عوامل موثر بر تجهیز منابع مالیاتی را می توان به دو گروه عوامل موثر بر توان افراد برای پرداخت  مالیات و عوامل موثر بر توان دولت جهت گردآوری مالیات تقسیم بندی نمود. براساس مطالعات و تحقیقات زیادی که ازسوی محققین و صاحب نظران مالیاتی به اقدام آمده می باشد، چند عامل به عنوان موثر ترین عوامل بر دو گروه فوق شناسایی گردیده می باشد. سهم ارزش افزوده بخش های مختلف اقتصادی داخل کشور، درآمد سرانه، شرایط اقتصادی و سیاسی و باز بودن اقتصاد برتوان اقتصادی افراد موثرند.در حالیکه وضع قوانین مناسب مالیاتی، هزینه های اخذ مالیات و سهولت دستیابی به پایه های مالیاتی بر  توان دولت نسبت به گردآوری مالیات موثر می باشد. برای  تفهیم بهتر مطالب به مطالعه عوامل موثر بر توان افراد در پرداخت مالیات می پردازیم:

1- سهم ارزش افزوده بخش های مختلف داخلی اقتصاد:

فعالیت بخش های مختلف اقتصاد مانند صنعت، کشاورزی و خدماتی در تعیین ظرفیت مالیاتی از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد. مطابق با مطالعات افزایش و رشد تولیدات هر کدام  از این بخش ها باعث افزایش ظرفیت های مالیاتی خواهد گردید.

اما به دلایلی وضع مالیات بر بخش کشاورزی با محدودیت هایی مواجه می باشد،از آن جا که در کشورهای در حال توسعه بخش کشاورزی از بخش های آسیب پذیر می باشد. همچنین دولت تنها عرضه کننده مواد اولیه بخش کشاورزی نظیر برق، آب، کود شیمیایی می باشد و جهت افزایش رفاه جامعه و طرفداری از بخش کشاورزی مجبور به اعطای سوبسید و اجرای معافیت های مالیاتی می باشد. لذا ماخذ تعلق مالیاتی به نحو قابل ملاحظه ای محدود می گردد (منجذب، 1384، 21-20).

2- درآمد سرانه:

یکی از عواملی که به عنوان شاخص توسعه یافتگی کشورها اظهار می گردد، شاخص درآمد سرانه می باشد. هر چه درآمد سرانه در کشوری بالاتر باشد،ظرفیت مالیاتی بیشتر می باشد زیرا سهم کمتری از درآمد کل برای تامین حداقل معیشت به کار رفته و مازاد بیشتری برای مالیات باقی می ماند. «بنابر تئوری انتظار می رود، در آمد سرانه و ظرفیت مالیاتی دارای ارتباط مثبت باشند». (پیشین، 20-19)

3- شرایط اقتصادی و سیاسی:

در شرایط اقتصادی یعنی در دوره های مربوط به رونق و رکود اقتصادی ظرفیت مالیاتی تحت تاثیر قرار می گیرد. زیرا که در دوره های رکود بسیاری از بنگاه ها تعطیل و بسیاری از کارگران اخراج می شوند. سهم وصولی مالیاتی ناشی از پرداخت مالیات شرکت ها و بنگاه ها کاسته می گردد. در دوره های رونق که فعالیت های اقتصادی نیز بهبود می یابد،وصول های  مالیاتی رو به افزایش میرود. همچنین شرایط سیاسی نیز بر ظرفیت مالیاتی متاثر می باشد. زیرا مثلا در شرایط تحریم و یا جنگ یا فقدان امنیت توان تولیدی جامعه کاهش یافته، سرمایه گذاری ها نیز کاهش و در نتیجه ظرفیت مالیاتی نیز پایین می آید.

4- باز بودن اقتصاد:

باز بودن اقتصاد به مسئله تجارت خارجی اقتصادی مربوط می گردد و از عوامل مهمی می باشد که در مطالعات متعدد صاحب نظران مالیاتی در جهت برآورد ظرفیت مالیاتی مورد توجه قرار گرفته می باشد. در کشورهایی که به لحاظ سیستم مالیاتی با مشکل مواجه هستند از حقوق گمرکی وارداتی بیشتری به کارمی گیرند و جالب آن که وارداتشان،مواد اولیه ای از سوی بخش های دولتی می باشد که در بیشتر موارد معاف از مالیات هستند وحال آن که در کشورهای دارای سیستم مالیاتی کارا عکس آن چیز که را که در سیستم مالیاتی ضعیف هست، شاهدیم.

5- عوامل متاثر بر توان دولت در گردآوری مالیات:

متاسفانه دولت در کشورهای دارای نظام مالیاتی ناکارا در جهت اخذ مالیات با معضلات و کاستی­هایی روبرو می باشد. وضع قوانین نامناسب مالیاتی، عدم کفایت تجهیزات و امکانات، نداشتن مهارت کافی کارمندان و معضلات در جمع آوری اطلاعات، مباحث مربوط به فرار مالیاتی وهزینه های سنگین در اخذ مالیات و گستردگی پایه های مالیاتی و عوامل دیگر دولت را در مواجه با جمع آوری مالیات با مشکل مواجه می کند. در نتیجه وصول های مالیات از آن چیز که که بایستی باشد متفاوت می گردد.

برای دانلود متن کامل اینجا کلیک کنید