امروزه رقابت در عرصه تولید و تجارت جهانی به واسطه کمرنگ شدن مرزهای اقتصادی ابعاد دیگری یافته و کوشش در جهت ارتقا و بهبود بهره‌وری و اثربخشی بر اساس عقلانیت اقتصادی، همواره می‌بایستی مورد تاکید و توجه قرار گیرد. در واقع می­توان گفت، بدون افزایش اثربخشی و بهره وری هیچ اقتصادی نمی‌تواند انتظار اعتلای سطح زندگی مردم خود را داشته باشد (امامی میبدی, 1379).

اندازه‌گیری اثربخشی به عنوان یکی از مهمترین روش­های ارزیابی عملکرد سازمان‌ها و شرکت­ها مطرح می‌باشد که نتایج حاصل از اندازه­گیری اثربخشی و روش­هایی همچون الگو برداری، سازمان‌ها را قادر می­سازد تا ناراکاریی زیرواحد­های خود را برطرف نموده و عملکرد سازمان را بهبود بخشند (شاهرودی و شاکر محمودکیانی ،1390). در واقع ایجاد یک بخش ارزیابی عملکرد و طراحی سیستم کنترل به مدیریت و سازمان‌ها کمک می­کند تا به گونه موثر مدیریت کرده و عملکرد خود را در دستیابی به اهداف ارزیابی کنند ( چنا، هسیا، تزنگ، 2011[1]).

نظر به اهمیت و تأثیر پژوهش در توسعه اقتصادی هر کشور، ارزیابی و سنجش اثربخشی طرح های پژوهشی و تعیین اندازه موفقیت آنها در رسیدن به اهداف از پیش تعیین شده، ابزاری ارزشمند جهت توسعه و شکوفایی به شمار می آید که نتایج آن می تواند اطلاعات مناسبی را جهت بهبود عملکرد طرحها و واحدهای پژوهشی فراهم سازد (میرزایی, 1388).

مسئله ارزیابی پروژه­های تحقیقاتی به یکی از پر چالش­ترین مسائل تصمیم­گیری تبدیل شده­می باشد. پروژه­ها بایستی قابل ارزیابی و اولویت­بندی بوده تا بتوان منابع را به نحو موثرتری به آن­ها تخصیص داد. تا کنون سیستم­های ارزایابی عملکرد متفاوتی توسعه داده شده می باشد و مسئله قابل تامل این می باشد که این سیستم از جامعیت لازم برخودار بوده و بتواند به گونه­ای ­موثر به به ارزیابی پروژه­ها بپردازد.

لذا با در نظر داشتن هدف این پژوهش و رویکرد پیشنهادی برای سنجش اثربخشی پروژه­های تحقیقاتی، در این فصل به مرور تاریخچه و تعاریفی از ارزیابی عملکرد پروژه‌ها و اثربخشی و مدل­های مختلف مورد بهره گیری برای سنجش آن وتئوری فازی پرداخته می­گردد.

2-2- پژوهش و توسعه

بر طبق تعریف منووال[2] در سازمان همکاری و توسعه اقتصادی[3] در سال‌های 1994 و 2002، نوآوری علمی و تکنولوژیکی، تبدیل ایده به محصول جدید یا محصول بهبود یافته، صنعت یا فرآیند تجاری جدید یا بهبود یافته و یا شیوه جدیدی که بکار جامعه بیاید، می‌باشد و پژوهش و توسعه[4] بر اساس گفته او در سازمان همکاری و توسعه اقتصادی در سال‌های 1994 و 2002 و همچنین مطالعات زمینه یابی نوآوری تکنولوژیک شرکت های اسپانیایی در سال 1999، به این شکل تعریف می گردد: کارخلاقانه سیستماتیک برای افزایش ذخیره دانش، شامل دانش افراد، فرهنگ و جامعه و بهره گیری از این ذخیره دانش برای کاربرد در اختراعات جدید می‌باشد.

بر اساس تعریف فریمن ‹‹پژوهش و توسعه عبارت از کار خلاقی می باشد که به گونه منظم برای افزایش ذخیره علمی و دانش فنی و نیز بهره گیری از این دانش در اختراع و طرح کاربردهای جدید، انجام می گردد.›› (علی احمدی، 1377)

بر طبق تعریف دین ولگدهار‹‹فرآیند پژوهش و توسعه عبارت از شناسایی نیاز یا استعداد، پیدایش اندیشه ها، آفرینش، طراحی، تولید و معرفی و انتشار یک محصول یا نظام تکنولوژیک تازه می باشد.›› (علی احمدی، 1377)

همچنین نواز شریف پژوهش و توسعه را بزرگترین بزرگترین منبع نوآوری می باشد و توانایی حرکت همگام با دیگران و پیش افتادن از آنها، چه در مورد کشورها و چه در مورد افراد، بستگی به مهارت‌های نوآوری ایشان دارد. (نواز شریف، 1983)

یونسکودر سال 1980 پژوهش و توسعه را چنین تعریف کرده می باشد: ‹‹هرگونه فعالیت منسجم و خلاق در جهت افزایش سطح دانش و معرفت علمی اعم از دانش مربوط به بشر، فرهنگ، جامعه و بهره گیری از این دانش برای کاربردهای جدید.›› (علی احمدی، 1377)

بر اساس تعریف رایپوت‹‹ پژوهش و توسعه، کلیه فعالیت های توسعه ای دانش علمی را در بر می گیرد، چه هدف علمی خاصی در ذهن داشته باشد یا نداشته باشد. چه از نتایج تحقیقات نظری و کاربردی برای ارائه فرآورده ها و فرآیندهای جدید، بهره گیری بکند یا نکند.›› (علی احمدی، 1377)

‹‹ پژوهش و توسعه، اصطلاح عامی می باشد که فعالیت های بسیار گسترده ای را از تکوین تکنولوژی جدید، ابداع، اختراع، بهبود کمی و کیفی محصولات و خدمات تا کاربردهای صنعتی، اقتصادی، اجتماعی آنها به مقصود تأمین نیازهای روزافزون جوامع بشری را در بر می گیرد و دارای ابعاد بسیار وسیع انسانی، فنی، ابزاری (مادی)، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و … می باشد. که هر یک به نوبه خود  ابعاد دقیق تر و گسترده ای را در برگرفته و مستلزم آگاهی های اجتماعی، علمی، فنی، تحقیقی، برنامه ریزی دقیق و مدیریت کارآ برای حصول نتیجه مطلوب می باشد.›› (ساپ چوی، 1367)

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

در بعضی از متون نظیر فریمن در سال 1974، اصطلاح ‹‹پژوهش و توسعه تجربی ›› بجای ‹‹ پژوهش و توسعه›› به کار رفته تا واژه ‹‹ توسعه ›› که یکی از بخش های فعالیت پژوهش و توسعه می باشد با همین واژه که در اقتصاد به کار می رود، تداخل معنی پیدا نکند. (علی احمدی، 1377)

پژوهش و توسعه یکی از فعالیت هایی می باشد که در مراحل مختلف فرآیند نوآوری ممکن می باشد درگیر آن شویم. پژوهش و توسعه فقط منبعی برای ایده‌های جدید نیست بلکه می‌تواند برای حل مسائل شناسایی شده هم بکار رود (والدراما[5] و دیگران، 2008). به اظهار دیگر فعالیت پژوهش و توسعه ، یک فرآیند سازمان یافته شامل ایجاد، تولید، انتشار و بکارگیری دانش می‌باشد (ونگ[6] و هانگ[7]، 2007؛ ونگ، 2007؛ لو[8] و هانگ، 2010). از آنجا که سرمایه گذاری در پژوهش و توسعه یکی از مهمترین عناصر پیشرفت علمی و تکنولوژیکی می باشد، هر کشوری که از منابعش به صورت ناکارا بهره گیری کند، جریمه اش پیشرفت کندتر می‌باشد. به گونه ای که سرمایه گذاری بیشتر  در چنین شرایطی، کمک کمتری در ایجاد پیشرفت خواهد نمود (ونگ و هانگ، 2007؛ ونگ، 2007). در کمیسیون صنایع سال 1994، پژوهش و توسعه را یک منبع اصلی نوآوری و یک محرک مهم در رشد اقتصادی کشور دانسته اند (هیرونز[9] و دیگران، 1998). در سال های اخیر در کشورهای زیادی، حجم وسیعی از منابع صرف فعالیت های پژوهش و توسعه شده می باشد. برای مثال در سال 2003، هزینه ناخالص داخلی پژوهش و توسعه به تولید ناخالص داخلی[10] در آمریکا، ژاپن و 25 کشور اروپایی به ترتیب 2.67%، 3.12% و 1.86% بوده می باشد (ونگ، 2007).

[1] – Chena, Hsua, & Tzeng

[2] – Manual

[3] – Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD)

[4] Research & Developement (R&D)

[5] – Valderrama

[6] – Wang

[7] – Hunng

[8] – Lu

[9] – Hirons

[10] – Gross Domestic Product(GDP)

برای دانلود متن کامل اینجا کلیک کنید