2-2- مسائل پویا پیش روی مسائل ایستا

مکان‌یابی تسهیلات یک مسئله تصمیم‌گیری مهم می باشد چراکه دربرگیرنده الزامات بلندمدت برای مکان‌یابی تسهیلات استقرار یافته می‌باشند؛ زیرا این تسهیلات را نمی‌توان به راحتی و یا بدون هزینه گزاف عوض کرد.

بطور کلی تصمیمات مکان‌یابی تسهیلات به تعیین تعداد تسهیلات (مکان تسهیلات به لحاظ جغرافیایی) ظرفیت تسهیلات و تخصیص تقاضا برای تسهیلات بطوری‌که تقاضای یک محصول یا خدمت برآورد گردد، می‌پردازد. معمولاً با درنظرگرفتن هزینه‌ها (یا سودها) ی مربوط به برآوردن کل تقاضای بازار و هزینه‌های استقرار (یا عملیات) تجهیزات، این تصمیمات اتخاذ می گردد. اکثریت مدل‌های سنتی مکان‌یابی تسهیلات که در ادبیات هست بر این فرض استوار می باشد که بسیاری از پارامترهای مسئله (مانند تقاضاها و هزینه‌ها) معمولاً با افق زمانی برنامه‌ریزی سازگارند. چنین مدل‌های مکان‌یابی تسهیلات زمان را نادیده گرفته‌اند، یعنی ایستا هستند.

     مدلهای ایستا مکانیابی تسهیلات (که تک دوره ای نیز نامیده میگردد) این مدلها میکوشند عملکرد سیستم تصمیمگیری همزمان همه متغیرها را برای یک دوره خاص، بهینه نمایند.

به‌عبارت دیگر مادامی که فاکتورها و پارامترها ثابت هستند و طی زمان تغییر نمی‌کنند، این مدل‌ها قادرند به خوبی اقدام کنند و برای بسیاری از مسائل این موضوع قابل قبول می باشد (کانل وخوماوالا[1]،1997).

اما در اقدام در بسیاری از مسائل جهان واقعی و نمونه‌های واقعی، تغییرات در یک دوره زمانی می‌تواند مهم باشد. تسهیلاتی نظیر مدارس، بیمارستان‌ها، کارخانه‌ها، مراکز توزیع، انبارها و غیره که باتوجه به هزینه‌های مربوط به سرمایه غالباً طی چندین سال عملیاتی می شوند. در نتیجه ممکن می باشد مواردی وجود داشته باشد که پارامترهای مربوطه در تصمیم مکان‌یابی در گذر زمان تغییر یابند یا تحویل شوند. تقاضاها (مثلاً کمیت و مکان) هزینه‌ها (مثلاً عملیات و حمل و نقل) و ظرفیت موردنیاز(مثلاً قابل دسترس بودن در هر زمان معین) مثال‌هایی از این پارامترها هستند.

پس‌ مدل‌های ایستای مکان‌یابی تسهیلات دیگر تحت شرایط فوق‌الذکر که کاربردی ندارند برای این میباشد که تصمیم مکان‌یابی که در یک دوره بسیار مطلوب می باشد ممکن می باشد در دوره دیگر مطلوب باشد یا نباشد(اربانی وفرهانی،2012) .

 مدلهای پویا (یا چند دورهای)مکانیابی تسهیلات برای غلبه بر کاربرد محدود مدلهای ایستایی مکانیابی تسهیلات در ادبیات گسترش یافتهاند.

این مدل‌ها با مدل‌های ایستای مکان‌یابی تسهیلات که در آن ؛زمان وجود ندارد فرق دارند. در حوزه مسائل مکان‌یابی تسهیلات پویا هزینه و زمان دو معیار اصلی هستند که بر تصمیم، تصمیم‌گیران برای تعیین مکان‌یابی بهینه در بلندمدت اثر می‌گذارد. در واقع هدف مدل‌های مکان‌یابی تسهیلات پویا حداقل‌سازی هزینه مکان‌یابی مجموعه‌ای از تسهیلات بعلاوه در مورد زمان، تعیین افتتاح یا تعطیلی هر تسهیلات در هر مکانی طی این افق زمانی مشخص شده را امکان‌پذیر می‌سازد (اربانی وفرهانی ،2012واون وداسکین[2]،1998).

مدل‌های مکان‌یابی تسهیلات پویا را کورنت و همکاران[3] در دو مقوله فرعی تعریف کرده‌اند:

     مدلهای تلویحاً پویا و مدلهای صریحاً پویا. مدل‌های تلویحاً پویا براساس این مفهوم که فرض می گردد در آن کلیه تسهیلات طی یک دوره زمانی افتتاح می شوند و سپس در کل افق برنامه‌ریزی بازمی‌مانند. این مدل‌ها پویا هستند برای اینکه بعضی از پارامترهای مسئله طی زمان تغییر می کند.

در مدل‌های صریحاً پویا، تسهیلات طی افق زمانی افتتاح خواهند گردید (یا ممکن می باشد بسته شوند) یک تصمیم برای افتتاح یا بستن تسهیلات در هر زمان و مکان مشخص به تغییرات پارامترها طی زمان مربوط می گردد (اربانی وفرهانی ،2012ودایس وهمکاران[4] ،1998).

همانطور که قبلاً ذکر گردید می‌توان نتیجه گرفت که برای بسیاری از صحنه‌های مکان‌یابی تسهیلات واقع‌گرایانه در شرایطی که تغییرات اساسی می‌تواند طی یک افق زمانی طولانی در کاربردهای استراتژیک کار و کسب رخ دهد ، مدل‌های ایستا ناقص می باشد.

در نتیجه بایستی چندین دوره برنامه ریزی را برای نشان دادن ملاحظات پس از زمان‌بندی مناسب برای تصمیم‌های مکان‌یابی بهینه بویژه برای افزایش یا کاهش ظرفیت تسهیلات جهت پرداخت به کمیت‌های متغیر عرضه و تقاضا بکار برد. مدل‌های پویا این ظرفیت را ارائه می‌کنند.

[1] Canel, C. and Khumawala, B. M.

[2] Owen, S. H.  and Daski, M. S.

[3] Current et al.

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

[4] Dias, J., Captivo, T. E.  and Climaco, J.

برای دانلود متن کامل اینجا کلیک کنید